تفسیر دعاهای کوتاه روزهای ماه مبارک رمضان – بخش1

تفسیر دعا به قلم دبیر گرامی استاد سید حسین میرباقری در تلگرام ارسال می‌شد و مجموعه تفسیر دعاهای ۱۵روز اول در ادامه آمده.

ماه رمضان ، ماه تمرین بندگی خداست ، بنده خدا در این ماه میهمان خداست و هر روز برنامه ای دارد و تمرینی در آن . مؤمن عموماً درخواست ها وبرنامه هایش را در قالب دعا با خدا مطرح می کند . به استناد دعای روزهای این ماه مبارک ، در اولین روز ، ۵ درخواست از خدا داریم : ۱ ) خدایا روز ۀ روزه داران را نصیبم گردان ، یعنی روزه کسانی که علاوه بر امساک از خوردنی ها ، چشم و گوش و زبان و دست و پا قلبشان هم روزه است و از گناه به دور. ۲ ) نمازها و نوافل و عبادات و همۀ حرکت هایم را مانند کسانی قرار ده که برای رضای تو به پا می خیزند. ۳ ) خدایا مرا از بیحالی ، بی خیالی ، سستی ، تنبلی ، بی تفاوتی ،وبی خبری مبرّا بدار و از خواب غفلت بیارم کن. ۴ ) خدایا خطاهای گذشته ام را برمن ببخش ، زیرا خود را آماده کرده ام که در برنامه های تربیتی تو که خالق و پروردگار همۀ جهان هستی خالصانه شرکت کنم. ۵ ) از مجازات من بگذر ، ای کسی که گناهکاران را می بخشی. آری امروز با این برنامه و در خواست وارد میهمانی خدا شده ایم ، و راستی چه مهم است که خدا امروز این درخواستهای مارا قبول می کند ، مگر نه این است که ارحم الراحمین مارا به میهمانی دعوت کرده است؟
امروز دومین روز است که در میهمانی خدا هستیم ، فراز درخواست دیروزمان از خدا این بود که ما را از گناهان پاک نماید و خواستۀ امروزمان آن است که « اللهمّ قَرّبْنی فیهِ الی مَرْضاتِکَ و جَنّبْنی فیهِ من سَخَطِکَ و نَقماتِکَ و وفّقْنی فیهِ لقراءةِ آیاتِکَ برحْمَتِکَ یا أرْحَمَ‌ الرّاحِمین » خدایا مارا به سمتی هدایت کن که رضای تو در آن باشد ، این خواستن در حقیقت قدم برداشتن است ، یکی از عرفا می گوید اگر می خواهید ببینید خدا از شما راضی است ببینید شما چقدر از خدا راضی هستید ، کسانی که در زندگی راضی به رضای خدا نیستند و دائم از خدا گلایه دارند ، این خود علامت نارضایتی خدا از آنان است ، دومین درخواست ما از خدا این است که مرا از گناهان ونافرمانیهای خدا دور نماید ، وبه راستی که چه زشت و زننده است که انسان در مهمانی باشد و بر علیه میزبانی که همۀ امکانات و شرایط کمال و رشد را برایش فراهم کرده اقدام کند تا اورا به خشم آورده تا ناخشنودیش فراهم شود . آری امروز خدا گناهان روزه دار را بخشیده ومیهمان و میزبان از هم رضایت دارند و اکنون وقت آن است که این دو دوست ( میهمان و میزبان )با هم به گفتگو بنشینند ، این سومین درخواست ما از خداست ، خدایا مارا موفق کن در این ماه با تو به گفتگو بنشینیم (قرآن بخوانیم )
در سومین روز مهمانی خدا قرار گرفته ایم ، روز اول از خدا درخواست کردیم که گناهان مارا ببخشد و پاکمان کند، اوج درخواست ما در روز دوم این میهمانی ، توفیق قرائت قرآن بود ، اما به استناد آیات زیادی در قرآن، خواندن قرآن باید با تدبُّر و تعقُّل و تفکُّر همراه گردد ، و ببینید که امروز از خدا چه خواسته ایم ! « خدایا هوش و ذکاوت و قدرت تفکر و تعقل و تدبرم را افزایش ده ، و بین من و سفاهت و نادانی و حماقت فاصله بینداز … » خواندن قرآن در ماه رمضان یکی از پذیرایی هایی است که در مهمانی خدا از ما به عمل می آید ، اما چه بهتر که این نعمت با فکر و اندیشه باز و روشن نصیبمان گردد.
چهارمین روز ضیافت الهی است ، روز اول ، از میزبان ،بخشش گناهان را درحواست نمودیم که با لطف خدا بخشوده شد ، روز دوم با درخواست تقویت قوۀ تفکر و فاصله گرفتن از حماقت و ساده اندیشی مهمان خدا بودیم ، روز سوم درحالیکه پاک و دارای قدرت فهم شده ایم ، انس با قرآن را از خدا طلب کردیم و اکنون در چهارمین روز این ضیافت مجلل ، از خدا می خواهیم که توانایی و قدرتی در ما ایجاد شود که همۀ فرامین الهی را با اشتیاق و کمترین خطا ، به اجرا در آوریم . خوشا به سعادت روزه داران راستین که هر روز و پله پله به درجات عالی تری نائل می شوند! «اللهمّ قوّنی فیهِ على إقامَةِ أمْرِكَ واذِقْنی فیهِ حَلاوَةَ ذِكْرِكَ وأوْزِعْنی فیهِ لأداءِ شُكْرَكَ بِكَرَمِكَ واحْفَظنی فیهِ بِحِفظْكَ وسِتْرِكَ یا أبْصَرَ النّاظرین »
مُستَغفِر کسی است که از گناهان گذشته خود به شدت پشیمان شده و تصمیم گرفته است در آینده هر گز گِرد گناه نرود و آنچه را قبلاً به خطا و گناه رفته است ، جبران نماید. و بندۀ صالح کسی است که با عشق و علاقه ، فرامین مولایش را اجابت می کند ؛ در این مرحله است که حساب عبد و مولا به عاشق و معشوق تبدیل می گردد . خوشا به حال روزه داران ، که در پنجمین روز ضیافت الهی به درجه ای می رسند که بین آنها و خدا فقط عشق و محبت حکومت می کند و به این زیبایی از خدا می خواهند که :« اللَّهُمَّ اجْعَلْنِى فِیهِ مِنَ الْمُسْتَغْفِرِینَ وَ اجْعَلْنِى فِیهِ مِنْ عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ الْقَانِتِینَ وَ اجْعَلْنِى فِیهِ مِنْ أَوْلِیَائِکَ الْمُقَرَّبِینَ بِرَأْفَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ = پروردگارا در این روز مرا از استغفارکنندگان درگاهت قرار ده و چنان شایستگی به من عطاکن که عاشقانه فرمانبردارت شوم ،به حق مهربانى ات، اى مهربانترین مهربانان »
آنگاه که بین دو دوست ، رفاقت به اوج می رسد ، محرم اسرار هم می شوند ، در روز ششم ضیافت الهی ، دوستی بین ما و خدا به حدی رسیده است که از خدا می خواهیم اگر نافرمانی هم کردیم ،بین مردم خوار و خجالت زده نشویم و آبرویمان محفوظ بماندو البته خدا از سر تقصیراتمان هم بگذردو کمکمان نماید که زمینۀ گناه ، هر گز برایمان مهیا نگردد . به راستی که چه محبت و رفاقتی بین روزه دار و خدا برقرار شده است! – « اللَّهُمَّ لا تَخْذُلْنِى فِیهِ لِتَعَرُّضِ مَعْصِیَتِکَ وَ لا تَضْرِبْنِى بِسِیَاطِ نَقِمَتِکَ وَ زَحْزِحْنِى فِیهِ مِنْ مُوجِبَاتِ سَخَطِکَ بِمَنِّکَ وَ أَیَادِیکَ یَا مُنْتَهَى رَغْبَةِ الرَّاغِبِینَ = خدایا مرا در این روز به واسطه ارتکاب گناه خوار مساز وبه ضرب تازیانه قهرت کیفر مکن و از آنچه موجب خشم و غضبت می شود دور گردان ، به حق احسان ونعمتهای بیشمارت ای منتهای آرزوی مشتاقان »
در هفتمین روز ماه ضیافت الهی ، حلاوت اقامۀ نماز و روزه داری ، برای مؤمن ، آنچنان شیرین ودلچسب شده است که از قطع و ادامه نیافتن این ضیافت هراسناک است و تداومش را از خدا طلب می کند ! ، ببینید که با چه شور و اشتیاقی از خدا درخواست می کند : « اَللّهُمَّ اَعِنّی فیهِ عَلى صِیامِهِ وَقِیامِهِ وَجَنِّبنی فیهِ مِن هَفَواتِهِ وآثامِهِ وَارْزُقْنی فیهِ ذِكْرَكَ بِدَوامِهِ بِتَوفیقِكَ یا هادیَ المُضِلّین = خدایا با توفیقی که برایم فراهم می کنی ، در تدوام روزه داری و برگزاری نماز و دوری از لغزشگاهها و گناهان و چشیدن طعم شیرینِ یاد خودت ، یاریم کن ، ای کسیکه گمراهان را هدایت می کنی » به راستی چه سخت است که انسان، فرصت گرانبهای توبه ، امتیاز عقل گرایی و خردورزی ، انس با قرآن و عاشقانه با خدا سخن گفتن ، دوری از گناهان و آرامشِ با خدابودن را از دست بدهد!
دعای روز هشتم ماه رمضان : «اَللّهمَّ ارْزُقنی فیهِ رَحْمَةَ الأیتامِ وإطْعامِ الطَّعامِ وإفْشاءِ السّلامِ وصُحْبَةِ الكِرامِ بِطَوْلِكَ یا مَلجَأَ الآمِلین = خدایا در این روز ، مهربانی به یتیمان ، خوراندن طعام ، آشکار کردن سلام و همنشینی خوبان را به فضل و منت خود ، نصیبم گردان، ای پناه آرزومندان. » مهربانی با نیازمندانِ به محبّت ، میهمانی دادن و تألیف قلوب ، برخورد مسالمت آمیز و صلح جویانه و مصاحبت کریمانه و خاضعانه با مردم ، نیاز اصلی زندگی اجتماعی است. مسلمان روزه دار ، پس از هفت روز حضور در میهمانی خدا و کسب شایستگی های مدنی ، آرزو می کند که متَّصِف به این صفات کریمانه باشد تا به آنها رونق دهد. به این ترتیت ، آیا نقطه ای برای کدورت و خشونت و کینه ورزی باقی می ماند ؟!
چه مهمانی پر خیر و برکتی استاین ضیافت ماه رمضان، خوشا به حال روزه دارانی که هرچه از این ضیافت الهی می گذرد، شنا کنان و مشتاقانه ،در دریای بی کران رحمت الهی ، به دنبال کسب رضای این میزبانِ ارحم الرحمین ،پیشتر میروند ؛ به دعای روز نهم توجه کنید که تا کجا پیش رفته ایم :« اَللّهمّ اجْعَلْ لی فیهِ نصیباً من رَحْمَتِكَ الواسِعَةِ واهْدِنی فیهِ لِبراهِینِكَ السّاطِعَةِ وخُذْ بناصیتی الى مَرْضاتِكَ الجامِعَةِبِمَحَبّتِكَ یا أمَلَ المُشْتاقین= خدایا در این روز ، برای من بهرۀ بیشتری از رحمت واسعه ات قرار بده ، و با دلایل روشن راه راست را بیشتر برایم نمایان کن ، ای خداییکه آرزوی همه دوستدارانت کسب رضایت تو است، با لطف و مهربانی (موهای )پیشانیم را بگیر و مرا به سوی آنچه موجب رضای توست رهنمون کن .»خوشا به حال روزه دارن مخلصی که امروز فقط به دنبال جلب رضایت خدا هستند . به راستی،چه نعمتی بالاتر از رضای خدا
تصور من این است که ماه رمضان برای انسانِ مسلمان ، یک دوره تربیتی است که هر سال تکرار می شود تا پله های کمال طی و مستمراً تمرین گردد ، امروز در پلۀ دهم قرار گرفته ایم ، مرتبه ای از کمال که درآن وظایف بندگی الهی با دقت انجام شده ، اما نتیجۀ اش را به خدا وا می گذاریم ( مقام توکل ) ، این نهایت سعادتمندی بندۀ مؤمن است ( فائز) و بالاترین مرتبه (قرب به خدا) است که می توان به آن رسید. پس می خوانیم که : «اللّهُمَّ اجعَلنی فیهِ مِنَ المُتَوَکِّلینَ عَلیکَ وَاجعَلنی فیهِ مِنَ الفائِزینَ لَدَیکَ وَاجعَلنی فیهِ مِنَ المُقَرَّبینَ اِلَیکَ بِاِحسانِکَ یا غایَةَ الطّالِبینَ =خدایا به احسانت قسمت می دهم ، مرا در این روز از توکل کنندگان و سعادتمندان درگاهت قرار ده و مقرر فرما تا از مقربان درگاهت باشم،زیرا این بالاترین مقامی است که در جستجویش هستم .» ( دعای روز دهم ماه رمضان )
روزه دار مؤمن ،در روز یازدهم ماه ضیافة الله، در مسیر کمال بسیار پیش رفته است ، دقت کنید که به چه مقامی رسیده است :
« اللهمّ حَبِّبْ اِلَیَّ فیهِ الإحْسانَ وَ کَرِّهْ اِلَیَّ فیهِ الفُسوُقَ وَالعِصْیانَ وَ حَرِّمْ عَلَیَّ فیهِ السَّخَطَ وَالنّیرانَ بِعَوْنِکَ یا غِیاثَ المُسْتَغیثین = خداوندا در این روز احسان و نیکویی را محبوب من و فسق و معاصی را ناپسند من قرار ده و در این روز خشم و آتش قهرت را به من حرام گردان به یاری خود ای فریادرس یاری طلبان » خدایا من نه تنها به نیکوکاری و احسان و کمک به مردم علاقمند شده ام بلکه می خواهم نیکی در حقِ مردم ، برایم شادی آور هم باشد و نه تنها نمی خواهم گناه کنم ، بلکه می خواهم که در وجودم ، تنفّر از گناه هم پدید آید ( این همان جایگاهی است که معصومین علیهم السلام در آن قرار گرفته اند و امروز ، روزه دار از خدا میخواهدکه به چنین مقامی برسد و تالی معصوم گردد )، خدایا از تو می خواهم آنقدر مرادوست بداری که تحت هر شرایطی راضی نشوی مرا عقاب و عذاب دهی ! … بینید که روزه دار مخلص ،به چه موقعیتی دست یافته است !!!
در دوازدهمین روز ضیافت و دوره تربیت الهی ، از خدا می خواهیم که کمکمان کند تا برنامۀ زندگیمان را تنظیم نماییم ، طوریکه گناه دیگران را افشا نکنیم و آنچنان پاک شویم که تصور گناه هم در درونمان پدید نیاید ، ودر کسب مال دنیا حریص نباشیم و آنچه کفایت معیشتمان است وما را از ذلت نجات می دهد برایمان فراهم شود و در برخورد با دیگران عدالت و انصاف داشته باشیم و زندگی با امنیت وبدون خطرو وحشت را نصیبمان گرداند. اینها خواسته های ما در این روز از خدایی است که پاکی و امنیت را برای همه فراهم می کند. دعا برنامه زندگی مؤمن است ، یعنی ما امروز برنامه زندگیمان را تنظیم کردیم تا به آن عمل کنیم ، پس دعا می کنیم : « اَللّهمّ زَیِّنّی فیهِ بِالسّتْرِ وَالعَفافِ وَاسْتُرنی فیهِ بِلباسِ القُنوعِ وَالکَفافِ وَاحْمِلنی فیهِ عَلی العَدْلِ والإنْصافِ وَاَمِنّی فیهِ مِن کُلِّ ما أخافُ بِعِصْمَتِکَ یا عِصْمَةَ الخائِفین = خدایا در این روزمرا باتوانایی پوشاندن گناه دیگران و پاکی درون خودم زینت ده و قناعت بر مال دنیا و آنچه نیازم را بر طرف کند به من عطا فرما و مرا عادل تربیت کن تا با دیگران رعایت انصاف نمایم و امنیتم را از هر آنچه برایم خطر آفرین است فراهم نما ، خدایا به عصمت و پاکیت که با آن خائفین را امان می دهی ، این دعا های مرا اجابت فرما.»
در دعای روز سیزدهم ماه رمضان ، مضامین عمیقی نهفته است : «اَللّهمّ طَهِّرنی فیهِ مِنَ الدَنَسِ والأقْذارِ وَ صَبِّرنی فیهِ عَلى كائِناتِ الأقْدارِ وَ وَفّقْنی فیهِ لِتُّقى وَ صُحْبةِ الأَبْرارِ بِعَوْنِكَ یا قُرّةَ عیْنِ المَساكی= خدایا پاكیزه‌ام كن در این روز از چرك و كثافت،شكیبائیم ده در آن به آنچه مقدر است از کائنات و توفیقم ده در آن براى تقوى و هم ‌ نشینى با نیكان، به یاریت اى روشنى چشم مستمندان »وجود انسان دو بعدی است( روح وجسم ، قلب وبرون ) ، زشتی های جسم و برون را با آب می توان شستشو داد، و لی فساد و کثیفیهای گناهاناگر چه با توبه از بین می رود ، اما آثار گناه تا مدتها درون ما را زشت و مخدوش جلوه می دهد ، امروز از خدا می خواهیم تمام آثار زشتی گناهانگذشته امان را نیز پاک کند، یعنی بشویم مثل روزیکه از مادر متولد شده ایم ، سپس از خدا طلب می کنیمدر قبال آنچه از هستی و عالم وجود برایمان مقدر شده ، صبر و استقامت عطا کند.ریشۀ تقواووقایه ، وَقَیَ است، وقایه یعنی ترمز . درخواست دوم ما در این روز از خداعطا کردن تقوا است تا دوباره در سراشیبی ها از مسیر ، پَرت نشویم و دائم با نیکان و صالحان هم نشین باشیم. راستی که چه موقعیت ارزشمندی نصیب روزه دار شده است!
روزهای ماه مبارک رمضان ، پی در پی سپری می شود و ما هر روز در مسیر تکامل ،یک گام جلوتر می گذاریم . تا دیروز همۀ در خواست ها بر این محور بود که خدا گناهان مارا بیامرزد و امروز که به نیمه راه رسیده ایم از خدا می خواهیم که کمکمان کند تا در راه بندگی او پایمان نلغزد یا حتی اگر نا آگاهانه پایمان هم لغزید ، در چاه گناه نیفتیم . ببینید رفاقت با خدا به کجارسیده است : « اللَّهُمَّ لا تُؤَاخِذْنِي فِيهِ بِالْعَثَرَاتِ وَ أَقِلْنِي فِيهِ مِنَ الْخَطَايَا وَ الْهَفَوَاتِ وَ لا تَجْعَلْنِي فِيهِ غَرَضاً لِلْبَلايَا وَ الْآفَاتِ بِعِزَّتِكَ يَا عِزَّ الْمُسْلِمِينَ =خدايا مرا در اين ماه بر لغزش ها مواخذه نکن ، و خطاها و بیهوده گوئیهایم را به حداقل برسان ،تا بلاها و آفت گناهان به سوی من هدف گیری نشود ، به عزّتت اى عزّت مسلمانان »
خشوع ترکیبی از دو جنبه است ، شناخت عظمت خدا ، احساس کوچکی در مقابل خدا. — شرح صدر،حالتی است که وقتی در انسان پدید می آید ، برای بیان حق از هیچ کس هراسی ندارد انابت ، یعنی باز گشتی مشتاقانه . اخبات ، یعنی آرامش خاطر و سکون قلب. امروز نیمی از ضیافت الهی تمام شد و نیمۀ دوم را آغاز کرده ایم ، تا دیروز اهمِّ توجه روزه دار به پاکسازی درون از گناهان و آثار آن معطوف بود و امروز خودسازی و کمال جویی و عبادت خالصانه ، درخواست اصلی روزدار از میزبان ( خداوند سبحان ) است ؛ دعای روز پانزدهم ماه رمضان را ملاحظه کنید: «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ طَاعَةَ الْخَاشِعِينَ وَ اشْرَحْ فِيهِ صَدْرِي بِإِنَابَةِ الْمُخْبِتِينَ بِأَمَانِكَ يَا أَمَانَ الْخَائِفِينَ = خدايا ،امروز ،طاعت بندگان خاشع را نصيبم كن و شرح صدری عطایم کن، که مشتاقانه و امیدوار به سویت آیم ، به حقِ امان بخشى خودت اى ايمنىِ دلهاى ترسان».