«خوانساری باشی و ملّا نباشی» از ضرب المثلهای معروف رایج در خوانسار است که احتمالاً خوانساریای نیست که آن را نشنیده باشد. امّا چرا؟ مگر میشود همه مردم شهری ملّا باشند؟ پاسخ به این پرسش را در پژوهشهای محقق کوشا، جناب آقای حمیدرضا میرمحمدی میتوان یافت. از مدارس علمیه پررونق شهر پیش از دوران صفویه اثری باقی نمانده ولی قدیمیترین مدرسه علمیه شهر که به نام مریم بیگم صفوی بود با قدمتی ۳۳۰ساله هنوز پابرجا است. همچنین وقفنامه مدرسه علمیه باقر العلوم نیز قدمت ۱۹۸ساله دارد. اما از نظر شیوه آموزش جدید خوانسار پس از تبریز و تهران سومین شهر ایران بود که در سال ۱۲۹۱ خورشیدی با تلاشهای مرحوم ملا محمد قاضی و میرزا حسین واعظزاده دارای نخستین مدرسه مدرن آن روزگار شد. در سال ۱۲۹۷مدرسه شاپور و در سال ۱۳۰۶ مدرسه بدر در خوانسار تاسیس شدند و تاسیس این مدارس همزمان بود با فعالیت ۱۱باب مکتبخانه که به شیوه سنتی به آموزش مردمان شهر و منطقه میپرداختند. تصویر زیر بنا بر آخرین تحقیقات، نخستین تصویر ثبت شده از آموزش و پرورش نوین خوانسار است.
منبع: گفتگو با جناب آقای حمیدرضا میر محمدی، محقق و دبیر جغرافی دبیرستان.